In Japan heb je meerdere dichtvormen. Drie ervan hier in het kort besproken.

Ik begin bewust even met de Tanka;
De tanka of kort lied is een gedicht van 5 regels die zijn verdeeld in 5-7-5-7-7 lettergrepen,
te weten een boven en onderstrofe. De onderstrofe heeft vaak net als een sonnet een andere toon, een soort omslag, het gaat bijna altijd om een diep gevoel opgeroepen door een natuurbeeld.

De haiku is soms ook de bovenstrofe van de tanka, alleen gelden voor een goede haiku meer regels. De vorm van de haiku is wel 3 regels verdeeld in 5-7-5 lettergrepen en is altijd een natuurobservatie waarbij moet worden meegegeven dat die observatie puur moet zijn, dus zonder dat de dichter zichzelf of zijn eigen waarden daarin mee geeft, het gaat om de wereld, niet om hoe de dichter die beleeft.
Daarnaast bevat de haiku volgens de japanse regels altijd een kigo, een seizoenwoord.
In Japan zijn dat 5 seizoenen omdat daar nieuwjaar/nieuwjaarsochtend als apart seizoen word gerekend. Seizoenwoorden kunnen bloesem zijn (voor lente) sneeuw (voor winter) enz. feit is wel dat men rekening zal moeten houden met het land van herkomst van de haiku, soms herkennen we een seizoenwoord niet omdat bv een bepaald dier zich alleen in de lente laat zien, maar wij dat dier niet kennen.
De Nederlandse haiku wijkt regelmatig af van al deze strakke regels, als de vorm klopt en het gaat over de natuur is het al snel een haiku, vaak als haikoe geschreven.

Naast de haiku is er nog de senryu, de vorm is gelijk aan de haiku maar beslaat alles wat de haiku overslaat. De senryu wordt wel vergeleken met de limerick en word vaak in kroegen geschreven, wanneer men elkaar op de hak neemt. Hierbij speelt dus de mens en zijn doen en laten een grote rol.

Om het verslag zo compleet mogelijk neer te zetten geef ik ook 3 voorbeelden, niet van mezelf in dit geval, maar van Japanse grootheden.

Een beschrijvende tanka van Sarumaru

Diep in de bossen
schrijdend door rode blaren
roept een hert; altijd,
als die kreet weer gehoord wordt
droevig is dan het najaar

Een Haiku geeft alleen de hertenroep weer, de associatie die het opwekt en de grote stilte daarna, zoals deze van Buson

Drie keer klonk de kreet
toen was niet meer te horen
de stem van het hert

Mijn lievelingshaiku van Moritake

Zag ik een bloesem
die naar haar tak terugkeerde?
ach- 't was een vlinder

Een senryu die ik zelf erg mooi vind maar waar ik de schrijver niet van ken:

Nu is het te laat;
je legt geen warme deken
over een grafsteen


Soms bij vertalingen (zoals de haiku van Moritake ) zie je wel eens een lettergreepje meer of minder.
Dit komt omdat de zes Japanse lettergrepen soms een heel verhaal in zich hebben, de taal is veel rijker dan de onze.

Vaak zijn haiku naast natuurobservaties ook te lezen met een diepere onderlaag
bv een levensles
Dan maar 1 van mezelf als voorbeeld daarvan (omdat ik eigen werk het best kan onderbouwen)

De oude vijver
toont diep op de bodem
blad van vorig jaar

Vroeg in het voorjaar is de vijver vaak het helderst..alleen dan zie je in een diepe vijver bladeren op de bodem..
Natuurlijk een mooi natuurbeeld, maar de geoefend haikulezer zal hierin direct ook het leven zien en hoe men bagage uit het verleden meedraagt.

Ik heb me een hele tijd in de Japanse teken- en dichtkunst verdiept, vele boeken gelezen
2 boeken over de Haiku wil ik wel vernoemen. Deels komt de info hierboven uit wat men soms “de haikubijbel” noemt; Haiku- Een jonge maan van J. van Tooren
Een ander boek dat ik toch wil noemen is ; Zaden van een berk van Clark Strand
J. van Tooren houdt zich vooral vast aan de oude strenge Haiku stroming, zoals die hierboven beschreven is, in het andere boek word de nieuwere stroming behandeld waarin alles om ons heen, de mens maar ook de mensenspullen natuur is..
Men vindt daar dan ook dit als haiku van Jakko Medina

De bajesgootsteen
het water stroomt zo helder
dat ik me fris voel

De haikukring Nederland is trouwens van mening ( zo las ik eens in een folder van hun) dat hier en daar een lettergreepje smokkelen altijd mag, een regel waar ik zelf niet achter kan staan.

Ik hoop dat jullie hier wat aan hebben.

liefs car

fijn dat je hier een uitgebreide uitleg geeft over de haiku en senryu
is dit ook niet iets voor op de lexicon te zetten?
dan onder dichtvormen

en als het ook mag uiteraard

ik beloofde het onder een gedicht..
maar als jij vind dat het goed genoeg is om daar te plaatsen, mijn zegen heb je!

natuurlijk vind ik het goed, en zou het verbetert kunnen worden is het de bedoeling dat mensen het kunnen aanvullen of juist verbeteren al denk ik zelf dat dit genoeg zegt

ha Car : die haiku van Moritake over die bloesem is prachtig hé, dat is één van de mooiste die ik ooit gelezen heb ...

Graag geef ik nog enkele voorbeelden van oude Japanse haiku's (misschien moeten sommige senryu genoemd worden). Ze zijn interessant, zowel naar vorm als naar inhoud: sober, eenvoudig en kernachtig geformuleerd, maar altijd origineel. Het gaat vaak om kleine, frappante waarnemingen van de realiteit, de natuur en de seizoenen.


Drie herfst-haiku's van Meester Basho (17e eeuw):


Buurman wordt wakker
vangt zijn vlooien die bijten
De herfst begint vroeg

Basho

Op een kale tak
is een kraai neergestreken
Schemer in de herfst

Basho

Nevel en regen
Geen uitzicht op de berg. Toch
ga ik tevreden

Basho


Vijf Japanse winterhaiku's:

in de ijzige
wind loopt een shintopriester
op weg door het bos

Issa

des winters drijven
kadavers in de rivier
van dode honden

Shiki

een verloren kat
zit in mijn tuin te schijten
het is nu winter

Shiki

winterpruimelaar
je kromme leden knarsen
de mijne - oud - ook

Buson

's nachts moet ik kauwen
op het bevroren penseel
met mijn laatste tand

Buson

dank voor je bijdrage Lieve,

heer Basho is volgens zeggen een van de basisleggers vand e huidige haiku
ik heb dan ook een bundel van hem en zeker de moeite van het lezen waard

mijn passie ligt in deze vorm(en) al zijn ze echt heel moeilijk zo maar te maken

helemaal met je eens fer
de meeste mensen denken dat 5-7-5 voldoende is
maar er schuilt vaak zoveel meer achter

in de japanse taal kan men met dat aantal lettergrepen een heel verhaal vertellen
om datzelfde te bereiken zullen we onze woorden, al blijft het een natuurobservatie, een dubbele laag moeten geven..

een voorbeeld uit eigen werk;

een jonge twijg brak
waar ze in de kracht van haar
leven moest bloeien